XV. Akademik Bilisim Konferansi

BaşlıkTıp Eğitiminde Bilişim Sistemlerinin Kullanımı
ÖğrenciHayır
Yazar(lar) Yazar 1
Name: Ersin Akpınar
Org: Çukurova Universitesi Tıp Fakültesi
Country: TR
E-mail: eakpinar_AT_cu.edu.tr

Yazar 2
Name: İbrahim Başhan
Org: Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi
Country: TR
E-mail: ibashan_AT_yahoo.com

Yazar 3
Name: Yücel Uysal
Org: Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi
Country: TR
E-mail: dryuceluysal_AT_gmail.com
Diğer Yazar(lar)akpinar_AT_cu.edu.tr
Anahtar KelimelerTIP EĞİTİMİ, BİLİŞİM SİSTEMLERİ, MEDİKAL BİLİŞİM, EĞİTİM YÖNETİMİ
ÖzetÜlkemizde tıp fakültesi sayısının ve tıp fakültesi başına düşen öğrenci sayısının hızlı artışı tıp eğitiminde bazı zorlukları ve sorunları öne çıkarmıştır.(1) 2013 yılında toplam tıp fakültesi sayısı 82'ye ve bu tıp fakültelerine her yıl kabul edilen yeni öğrenci sayısı 9000'i geçmiştir. (2) Yine 2013 yılı itibarıyla tıp fakültelerindeki mevcut toplam öğrenci sayısı 40.000'in üzerindedir. Tıp fakültelerindeki toplam öğretim elemanı sayısı (profesör, doçent, yardımcı doçent, öğretim görevlileri) yaklaşık 7000'dir. Fakülte ve öğrenci sayısıyla paralel olarak öğretim üyesi sayısında ve diğer fiziksel koşullarda yeterince gelişme sağlanamadığından mevcut durumda her fakülte kapasitesinin üzerinde sayıda öğrenciye eğitim ve öğretim verme durumundadır.(2) Öğretim üyesi başına düşen öğrenci sayısındaki artış tıp eğitiminin temelini oluşturan "usta çırak ilişkisine dayalı eğitim ve öğretim" modelinin uygulanmasında güçlükler ortaya çıkarmıştır. Pratik uygulamalar tıp eğitiminde mezuniyet öncesi, mezuniyet sonrası ve sürekli mesleki gelişim eğitiminde önemli bir bölümü oluşturmaktadır. Mevcut durumda öğrenci sayısının fazlalığı nedeniyle tıp eğitimi sırasında zaman ve enerjinin büyük bölümü teorik eğitime harcanmakta, pratik uygulamalar ve becerilerin geliştirilmesi konusunda yeterince çalışma yapılamamaktadır. Diğer yandan tıp eğitimindeki bir diğer önemli sorun eğitilenlerin yani tıp öğrencilerinin ve uzmanlık eğitimi alan araştırma görevlilerinin eğitim ve öğretim sürecine aktif katılımlarının eksikliğidir. Tüm bu sıkıntılar tıp eğitiminin kendine özgü farklılığı ve zorlukları ile birleştiğinde eğitimin standardizasyonu ve standardize edilmiş eğitim çıktılarının takibi ve değerlendirilmesi üstesinden gelinmesi gereken en önemli zorluklardan biri olarak görünmektedir. Bu bağlamda tıp eğitiminde mevcut duruma ilişkin sorunlar ve zorluklar şu şekilde sıralanabilir: 1. Son yıllarda tıp fakültesi sayısında çok hızlı bir artış olmuştur; 1990 yılında öğrenci kabul eden tıp fakültesi sayısı 25 iken 2013 yılında öğrenci kabul eden tıp fakültesi sayısı 82 olmuştur. "Bir milyon nüfusa düşen tıp fakültesi sayısı" Kuzey Amerika'da 0.62, Avrupa'da 0.54, dünya genelinde 0.30 iken Türkiye'de bu oran 1.03'tür.(2) 2. Öğrenci artış oranı ile öğretim elemanı artış oranları paralel olmadığından öğretim elemanı başına düşen öğrenci sayısı hızlı bir artış göstermektedir. 3. Öğenci sayısındaki fazlalık ve tıp fakültelerinin fizik koşullarındaki yetersizlikler nedeniyle eğitim ve öğretim sürecinde öğretim üyesi ve öğrenciler yeterince biraraya gelememekte ve pratik uygulamalara ve beceri eğitimlerine yeterince zaman ayrılamamaktadır. 4. Tıp fakültesi eğitim ve öğretim müfredatları ayrıntılı şekilde hazırlanmakta fakat öğrencilerin müfredatta yer alan bilgi ve becerileri ne düzeyde kazandıklarının ölçülmesi ve değerlendirilmesinde zorluklar yaşanmaktadır.(3) 5. Özellikle beceri ve pratik uygulamaların ölçülmesi, değerlendirilmesi ve takibinde tıp fakülteleri arasında standardizasyon eksikliği mevcuttur.(4) 6. Türkiye'de ve dünyada tıp fakültelerinin verdiği eğitim ve öğretimi değerlendiren ve akredite eden bazı dernekler ve sivil toplum kuruluşları mevcuttur. Özellikle Türkiye'de bu değerlendirmeyi yapan dernek ve kuruluşlar bu değerlendirmeleri teorik düzeyde yapmaktadır, beceri ve pratik uygulamalara ilişkin değerlendirmeleri yapabilecekleri standardize edilmiş ölçme, değerlendirme ve takip altyapısı tıp fakültelerinde mevcut değildir. 7. Tıp eğitimine ilişkin işyükü tıp fakültesinin toplam idari işyükünün büyük kısmını oluşturduğu için tıp eğitimindeki eksikler ve zorluklar dolaylı olarak tıp fakültesi yönetimine yansımaktadır. 8. Tüm tıp fakültelerinde, standart olmamakla birlikte, fakülte yönetimi ve tıp eğitimine ilişkin pekçok değerlendirme ve idari yönetim formları mevcuttur. Öğretim üyelerine ve öğrencilere yönelik hazırlanan bu formların dijital ortamda yapılandırılmaması ve doldurulmaması nedeniyle elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi ve takibi zorlaşmakta ve bu bilgilere dayalı ileriye dönük projeksiyonların yapılması imkansız hale gelmektedir. 9. Tıp eğitimi ve tıp fakültesi yönetiminde bilgilerin dijital ortama aktarılması konusunda ciddi düzeyde endişe ve çekinceler mevcuttur. Bu endişeler nedeniyle soru bankaları dahil tıp eğitiminin yönetimine ilişkin analizler yapılmasını sağlayacak pekçok bilgi dijital ortam yerine basılı ortamda tutulmakta ve bu durum bilgilerin güncellenmesini, takibini ve değerlendirilmesini imkansız hale getirmektedir.(5) 10. Diğer fakültelerde olduğu gibi, tıp fakültelerinde de öğretim üyelerinde gelir düzeylerinden hoşnut olmama nedeniyle motivasyon eksikliği mevcuttur. Pekçok öğretim üyesi gelir düzeylerini arttırıcı fakülte dışı çalışmalara yönelme eğilimindedirler. Ayrıca tıp fakültelerinde asistan eğitimi dışında diğer tıp eğitimi çalışma ve görevlendirmelerinin gelir açısından bir karşılığı olmadığından dolayı tıp eğitimi alanındaki çalışmalar ek yük olarak algılanmakta ve özellikle yapılacak işleri basitleştirici ve kolaylaştırıcı bir bilişim altyapısı oluşturulmamışsa eğitim sürecinin sağlıklı ilerlemesinde aksaklıklar meydana gelmektedir. 11. Tıp meseleğinin diğer mesleklerden farklı bazı özellikleri nedeniyle öğrencilerin eğitim süresince mesleki gelişimlerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi klasik bilgi ölçme ve değerlendirme sistemlerinden fazlasını gerektirmektedir. Teorik bilginin dışında iletişim, triaj, empati ve benzeri bazı standart dışı subjektif mesleki gelişim özelliklerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesi farklı kriterler çerçevesinde yapılmalıdır. Bu durum, tıp fakültesi öğrencilerini bilgi ve beceri yönünden değerlendirmeyi daha zor ve karmaşık hale getirmektedir.(6) 12. Özellikle son yirmi yıl içinde bilişim sistemleri çok farklı sektörlere hızlı şekilde entegre edilmiştir. Ülkemizde bilişim sistemleri, sağlık alanında tanı ve tedavi hizmetlerine hızlı şekilde entegre edildiği halde tıp eğitimi ve sağlık yönetimi alanında bilişim sistemlerinin kullanımı oldukça sınırlı kalmıştır.(7) Bu süreçteki en önemli direnç noktası, bilişim sistemlerinin tıp eğitimine ileri derecede entegre edilmesinin tıp eğitiminin vazgeçilmez temelini oluşturan "usta-çırak ilişkisine dayalı eğitim modeline" ve "bireyler arasındaki iletişime" zarar vereceği endişesidir. Ayrıca bilişim sistemlerini farklı alanlara uyarlama konusunda bilgi ve tecrübe eksikliği nedeniyle bilişim teknolojilerini ihtiyaçlara uygun olarak şekillendirmede zorluklar yaşanmaktadır. Özellikle tıp eğitimi ve yönetimine ilişkin işlerimizi kolaylaştıracağı düşünülen yazılımları oluşturma işi uygun şekilde yönetilemez ve yazılımcılar iyi yönlendirilemezse oluşturulan sistemler işleri kolaylaştırmaktan çok zorlaştırmakta ve karmaşık hale getirmektedir. Gelişmiş ülkelerde tıp eğitimi anabilim dalları uzun yıllardır mevcuttur ve bu alanda oldukça yol katedilmiştir. Ülkemizde ise tıp eğitimi anabilim dalları son beş yıl içinde yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu anabilim dalları gelişmiş ülkelerdeki örneklerden yararlanarak ülkemize özgü tıp eğitimi yönetim sistemleri geliştirmeye çalışmaktadırlar. Ülkemizde yeni bir kavram olan "tıp eğitimi" alanında yapılmış özgün çalışma ve yayın sınırlıdır. Tıp eğitimini objektif kriterler çerçevesinde ölçmek ve değerlendirmek oldukça zordur. Lurie ve ark. (2009) bu konuda yaptığı çalışmada mevcut değerlendirme araçlarının sınırlı başarısı ortaya konmuştur.(8) Bu zorluğa ek olarak tıp fakültelerinde standardize edilmiş ve yapılandırılmış bir elektronik takip ve değerlendirme sistemi mevcut değilse farklı tıp fakültelerini bu bağlamda değerlendirmek ve aralarında eğitim standardizasyonu sağlamak yoğun bir emek gerektirmektedir. Gerçekte bir klinisyen hekimin veya sağlık hizmeti sunan bir merkezin tıp pratiğine ilişkin uygulama ve hizmetlerinin objektif olarak değerlendirilmesi oldukça zor bir süreçtir ve bugüne kadar ulusal veya uluslararası platformlarda bunu kolaylıkla başaran genel bir sistem veya standart kriterler dizisi oluşturulabilmiş değildir. Tıp mesleğinin pratiğine özgü farklılıklar, vücut fizyopatolojisine ilişkin tamamının kontrol altında tutulması imkansız çeşitlilikte ve sayıda parametre ve tam olarak belirlenememiş diğer pekçok çevresel faktör nedeniyle tıp pratiğini her yönüyle standardize edebilecek tek bir algoritma veya algoritma grupları henüz ortaya konamamıştır. En azından altı yılını bitirmiş bir tıp öğrencisinin kazanması gereken asgari yeterliliklere (teorik bilgiler ve pratik beceriler) ilişkin elektronik ortamda standardizasyon, takip ve değerlendirme altyapısı oluşturmak önemlidir. Tıp fakültelerinde "kağıt üzerinde sınırlı düzeyde oluşturulan öğrenci performans değerlendirme sistemleri" veya bazı tıp fakültelerinde kullanılan "sadece ders kayıtları ve klasik sınav notlarının elektronik ortamda değerlendirilmesi" uygulamalarının çok daha ötesinde hem kazanılması gereken teorik bilgi ve pratik becerilerin standardizasyonu, ölçme ve değerlendirmesi hem de bu kazanımlarla ilişkili diğer subjektif değerlendirme parametrelerinin dijital ortamda toplanması ve analizi asıl yapılması gerekendir. Bu sayede tıp öğrencisini sadece teorik sınav notlarıyla değil, mesleğini icra ederken kullanacağı karar verme becerisi, iletişim becerisi, liderlik becerisi, çatışma yönetimi, triaj yapabilme becerisi ve empati gibi kazanımlar açısından da değerlendirmek ve bu alanlardaki eğitim eksikliklerini gidermek mümkün olabilecektir. KAYNAKLAR 1. Yükseköğretim Kurulu, Sağlık Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı. "Türkiye?de Sağlık Eğitimi ve Sağlık İnsangücü Durum Raporu". 2010. 2. Türk Tabipleri Birliği. "Türk Tabipleri Birliği Mezuniyet Öncesi Tıp Eğitimi Raporu-2010". 2010. 3. Baysal Z, Cengiz M, Mordeniz C. "Tıp Fakültesi Birinci Sınıfında Uygulanan Temel Yaşam Desteği Eğitiminin Değerlendirilmesi". Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2007; 16(2): 17-20. 4. Özer C, Şahin EM, Aktürk Z, Dağdeviren N. "Klinik Beceri Eğitiminde Standardizasyon Çabası". http://ailehekimligi.trakya.edu.tr/anabilim/makaleler/tipegtstand.doc. 16.02.2006. 5. Yılmaz ED. "Tıp Eğitimi Sistemleri, Yöntemleri ve Tıp Fakültelerinin Sorumlulukları". Trakya Üni. Tıp Fak Derg. 2006; 23: 1-3. 6. Cox M, Irby DM. "Assessment in Medical Education". N Engl J Med. 2007; 356: 387-396. 7. Ak B. "Türkiye'de Sağlık Bilişimi, Bir Kişisel Değerlendirme ve Uluslararası Başarı Öyküsü: CorTTex". Akademik Bilişim Konferansı 2009, 11-13 Şubat 2009, Harran Üniversitesi, Şanlıurfa. 8. Lurie SJ, Mooney CJ, Lyness JM. "Measurement of the General Competencies of the Accreditation Council for Graduate Medical Education: A Systematic Review". Acad Med. 2009; 84: 301-309.
Başlıklar AB-KısaBildiri
Eğitim Yönetimi ve Bilişim
İnternet ve Medikal Bilişim
Dosya  
 

 

Powered by OpenConf®
Copyright ©2002-2009 Zakon Group LLC