Bilgisayar Destekli Tasarım ve Coğrafi Bilgi Sistemlerinin Kullanım Olanaklarının Genişletilebilmesi İçin İnternet Tabanlı Eğitim Modellerinden Yararlanılması
Dr.Alper Çabuk(*) Şen Erdoğan(**)
Anahtar Sözcükler : Web tabanlı eğitim, uzaktan eğitim,
bilgisayar destekli tasarım,
coğrafi bilgi sistemleri
Özet
Günümüzde yaşamın her alanında, bilgiye ulaşmak ve dolaşımını sağlamak tüm sistemlerin işleyebilmesi için ön koşul olarak ortaya çıkmıştır. Bu işleyişin en doğru ve kısa sürede gerçekleşmesi için internet teknolojisi çok kısa sürede önem kazanmış ve artık günlük yaşamdan, bilimsel çalışmalara uzanan bir çerçevede bilgiye ulaşmanın en etkili ve akılcı yolu haline gelmiştir. Bu hızlı gelişim süreciyle birlikte bilgiye ulaşmaya ve bilgi paylaşımına ilişkin birçok uygulama, internete entegre şekilde gelişmeye ve girdilerini internetten alır-ürünlerini internete sunar halde işlemeye başlamıştır. Ekonomik faaliyetlerin tüm dünyada küreselleştiği günümüzde, bilgi teknolojisinin de küreselleşme sürecinde entegrasyonun en etkili yolu, her sektörde internet teknolojinin kullanılmasıdır. Bilgi toplumunun kaçınılmaz kıldığı bu gelişim, girdilerin temini, bilgilerin paylaşılması ve ürünlerin pazarlaması anlamında interneti en üstün araç olarak kullanmayı gerekli kılmaktadır. Bu gelişmelere paralel olarak bilginin paylaşılması sürecinde artık geleneksel eğitim şekilleri yerine web tabanlı eğitim olanaklarının geçmesi kaçınılmazdır. Bu bağlamda özellikle bilgisayar teknolojisine yönelik eğitimlerin yine bilgisayar teknolojisiyle entegre edilmesinin sağlanacağı internete dayalı eğitim modelleri yaygın eğitim sürecinde en iyi ve etkili sonuca ulaşılmasını sağlayacaktır. Bu bildiride uzaktan eğitim modelleri ve web tabanlı eğitimin yanı sıra internet tabanlı eğitim çalışmalara örnek olmak üzere bilgisayar destekli tasarım ve coğrafi bilgi sistemlerinin yaygınlaştırılması için kullanılabilecek bir eğitim modeli üzerinde durulmuştur.
(*)
TUBITAK MAM Bilişim Teknolojileri Araştırma Enstitüsü, Gebze, Kocaeli
(**) Yapı Kredi Genel Müdürlüğü, Gebze,
Kocaeli
1.
Giriş
İnternet kullanıcı
sayısının dünyada hızla artması web sanayinin yan dallarını inanılmaz şekilde
harekete geçirmiştir. Yakın zamanda dünyada 200’den fazla ülkede 500 milyonun
üzerinde kullanıcının internete ulaşması beklenmektedir. İnternet teknolojisi
bilgiye erişimi çok hızlandırmasının yanı sıra ticari olarak da taşıdığı cazibe
nedeniyle çok kısa bir sürede birçok firmanın ilgisini kısa zamanda çekmiştir.
Yakın bir gelecekte internet üzerindeki ticaret hacminin milyar dolarlara
ulaşması beklenmektedir. İnternet kullanıcılarının ilk tercih ettikleri
hizmetlerin başında e-posta hizmetleri, ardından ise web üzerinde araştırma
yapmak gelmektedir. Günümüzde dünyada bilişim teknolojilerinde, yazılım sektörü
ve telekominikasyon alanlarındaki bu olağanüstü ilerlemeler eğitimin yapısını
da değiştirmeye başlamıştır. İnternetin kullanıma açık, geniş tabanlı ve
paylaşıma dayalı yapısı, bilgiyi yayımlama, ulaşma ve kullanma kolaylığı ve bu
bilgilere ulaşmada kullanıcı açısından sadece internet erişiminin yeterli
olması nedeniyle internetin eğitimde kısa bir zaman içerisinde çok yaygın
kullanıma sahip olması kaçınılmazdır. Yoğun derecede eksikliği hissedilen
bilgisayar destekli tasarım ve planlama eğitimi için internet ortamının
sağladığı zaman ve mekandan bağımsız eğitim verebilme özelliğinden
yararlanılarak, eğitimin Türkiye genelinde yaygın olarak verilmesi
amaçlanmaktadır. Bu eğitim programı Türkiye’de her geçen gün daha fazla önem
kazanmakta olan web ve bilgisayar destekli eğitim programları için de bir örnek
olacaktır.
2.
Uzaktan Eğitim
(Asenkron-Senkron Eğitim) Kavramı
Nasıl öğreneceğini öğrenmek, nasıl seçeceğini öğrenmek ve
ulaşılan bilgiyi nasıl doğru yöneteceğini bilmek günümüzde bilgi toplumunun
anahtar kavramları olmaya başlamıştır. Değişen koşullara ve gelişen teknolojiye
bağlı olarak eğitim ortamlarının başlıca amaçlarını şu şekilde sıralamak
mümkündür:
·
Hızla çoğalan bilgi
kümeleriyle nasıl başa çıkacağını bilmek,
·
Öğrenim sürecini kolaylaştırmak,
·
Katılımcı ve bireysel
öğrenimi desteklemek ve geliştirmek,
·
Eğitim geliştirmek ve
onu değerlendirmekle ilgili etkili yöntemler keşfetmek.
Eğitime katılan kişilerin gereksinimlerinin ve yaşam
koşullarının değişmesine bağlı olarak bilginin verilmesini bekleyen durağan
bireyden çok, bilgiyi kendisi özümseyen, katılımcı bireye yönelinmekte ve bu da
eğitimciye yeni bir rol yüklemektedir. Eğitimin verileceği kişilerin
koşullarındaki değişmelerinin yanı sıra günümüzdeki yapısalcılık teorileri, eğitimciye
eskiye göre daha farklı ve daha
interaktif bir rol yüklediği gibi, eğitimlerin de mekandan ve zamandan
bağımsız şekilde yürütülmesi gerekliliği ortaya çıkarmaktadır. Bu gelişmelere
bağlı olarak da günümüzde uzaktan eğitim ağları gittikçe yaygınlaşmaya başlamıştır. Bunun
en önemli sebeplerinden biri, küreselleşen dünyamızda iletişim alanındaki
yenilikler ve internetin yaygınlaşmasıdır. Uaztan eğitim, gerek
disiplinlerarası lisansüstü çalışmalar, gerekse eğiticilerin eğitimi için zaman
ve mekan sınırlarını kaldırması açısından çok uygun görünmektedir. Bu sayede
eğitim kurumları arasındaki sınırlar ortadan kalkmış ve kişilerin kaynaklara
erişim olanakları neredeyse sınırsız hale gelmiştir.
Uzaktan eğitim, kendi başına öğrenme ve
çalışmayı hedefleyen, senkronize ileşim (internet relay chat ve video
konferanslar) ve interaktif katılım sağlanan, eğitimin geleneksel yöntemlerle
değil mekandan ve/veya zamandan bağımsız asenkron şekilde yürütüldüğü eğitim
tipidir (Mayadas ve ark.) Yine Mayadas ve ark.’larına göre uzaktan eğitim,
kampus içinde, kampuse yakın ve uygulama çalışmaları için kampuse gelerek,
kampus dışı ve eğitmenlerin-öğrencilerin hiç bir araya gelmedikleri tipte
gerçekleşebilir. Campell uzaktan eğitimi büyük çoğunluğu eş zamanlı olmayan
eğitim tipi olarak tanımlamaktadır. Keagan’a göre uzaktan eğitimin tipik
özellikleri şu şekilde sıralanabilir:
·
Küreselleştirme,
·
Kişiselleştirme,
·
Özelliştirme,
·
Endüstrileştirme,
·
Diğer eğitim modellerine göre ucuz olması,
·
Geleneksel eğitime katılamayacak kişilere hizmet verme,
·
Teknolojinin yaygın kullanımı,
·
Öğrencilere hızlı feedback (geri besleme) sağlaması,
·
Hareket kabiliyeti.
Özetle toparlanacak olursa uzaktan
eğitim, öğrenci ve eğitmenlerin eğitimin bir kısmı ya da bütününde farklı
mekanlarda bulundukları, yer ve-veya zamandan bağımsızlığın sağlandığı,
öğrencinin kendi isteği ile eğiteme katıldığı ve öğrendiği, kullanılan eğitim
ortamının eğitmen, öğrenci ve ders materyalini bir araya getirmek için
kullanıldığı, bu ortamda eğitmen ve öğrencinin iki yönlü bağlantısının
sağlandığı ve eğitimin telekominikasyon araçları ile elektronik olarak uzak
mekanlara ulaştırılması esaslı bir eğitim şeklidir.
3.
Geleneksel
Eğitimden Web Tabanlı Eğitime
Bilgi miktarının ve bilgiye ulaşması
gerekenlerin sayısının artması nedeniyle eğitimde rekabette başarı ölçütü sahip
olunan bilgileri en hızlı yoldan ve talebe özel biçimde sadece öğrencilere
değil geniş topluluklara ulaştırmaktır. Geleneksel hoca-sınıf-ders kavramları
da bu doğrultuda değişim göstermektedir ve bir konu en iyi şekilde sadece bir
kişiden değil alt konuları en iyi bilen uzmanların bilgilerinin bir araya
getirilmesi ile öğrenilmektedir. Çok değişik mekanlardaki her çeşit öğrenci
değişik mekanlardaki uzman ve ders konularına ulaşmak istemektedir. Bunu
yapmanın yolu WTE’dir.
Özellikle
internet destekli uzaktan eğitim modelleri yardımıyla,
· Seyahat masrafları ve seyahat süresince oluşan üretim kaybı
ortadan kalkmış olacaktır
· Sanal fakat, gerçeğinin tıpatıp aynısı olan sınıflar
yaratılabilecektir
· “Iş sırasında eğitim
(on-the-job training)” yapmak mümkün olacak bu da zamandan önemli ölçüde
tasarruf sağlayacaktır
· Eğitim tam zamanında ve daha kolay ulaşılabilir bir şekilde verilmesi mümkün olabilecektir
·WTE eğitimin
evrensel kaliteye ulaşmasının ve benzer eğitim programlarının
eşkredilendirmesini sağlar.
· Aktif olarak eğitimci olmasa da yönetici ya da uygulayıcı kişilerin uzmanlığından ve
deneyimlerinden yararlanma şansı ortaya çıkacaktır
Bu yeni eğitim tarzı, öncelikle firmanın altyapısına
yansıtılmalı ve sonra uygulamaya konmalıdır. Geleneksel bilgisayar destekli
eğitimler genellikle yoğun yönlendirmeler içerirler ve fazla “birey
odaklı”dırlar. Internet ve intranet teknolojisinin çok geliştiği günümüzde, bu
yöntem artık pek geçerli değildir. Günümüzde eğitim sürecine eklenmesi gereken
farklı elemanlara gereksinim vardır. Böyle bir eğitimin temel hedefi, eğitimi
gün boyunca eğitimi alan kişilerin üretkenliğini ve iş temposunu olumsuz
etkilemeden verebilmek olmalıdır. Bu amacı gerçekleştirmede eğitimin internet
veya intranet üzerinden dağıtılabiliyor olması önemli avantaj sağlamaktadır. İş
temposunu ve verimini olumsuz etkilememesi nedeniyle büyük şirketler, özellikle
de bankalar, bu tip eğitimlere yüklü yatırımlar yapmaktadırlar. Yine de bu
konuda yapılan araştırmalar göstermektedir ki; bir bilginin hangi araçlar
aracılığıyla verildiğinden çok, hangi yöntem izlenerek verildiği daha
önemlidir. Bu bakımdan internet destekli bir eğitim programı kapsamında
katılımcı gereksinimleri doğrultusunda doğru yöntemin uygulanması gerekliliği
açıktır.
Web tabanlı bir eğitim modelinin (WTE) iletişimsel
unsurları; tartışma forumları, not alma ve uzmanlarla katılımcılar arasında
düzenlenen soru cevap seanslarıdır. Yapılan araştırmalar göstermektedir ki,
WTE’in sınıf içinde, eğitmenle yüz yüze yapılan zamana ve mekana bağlı bir
eğitimle kıyaslanması halinde
·
WTE katılımcılarının,
yüzyüze eğitime katılanlar kadar bilgi sahibi oldukları, üstelik bunun %30 daha
hızlı gerçekleştiğini belirlenmiştir
·
Yüz yüze eğitimde
genç katılımcılar, yaşı daha fazla olanlara göre daha kolay
öğrenmektedirler. Fakat WTE’de yaş
faktörü, öğrenme hızını etkilememektedir
Budapeşte’de, 5 Mayıs tarihinde yapılan “Yazılı Eğitimden
Web Tabanlı Eğitime”.. konulu Bankakademie’nin hazırladığı workshop kapsamında
gerçekleştirlen değerlendirme sonucunda
bireysel çalışma ve grup çalışması, bütün halinde öğrenme ve parça parça
öğrenme (tümdengelim-tümevarım), eğitimde işitsel ve görsel araçlar kullanma ve
kullanmama yöntemleri denenerek
karşılaştırılmasıyla şu sonuçlara ulaşılmıştır:
·
Eğitime katılan
kişilerin daha geleneksel eğitim tarzlarını benimsediği ve grup çalışması ve
parça parça öğrenmeden pek faydalanılmadığı anlaşılmıştır
·
Uzmanların tartışma
forumlarına fazla ilgi göstermedikleri ortaya çıkmıştır
·
Işitsel ve görsel yöntemlerin
tüm katılımcılar üzerinde etkili olduğu ortaya çıkmıştır
·
Eğitimin iletişimsel
unsurları beklendiği kadar çok kullanılmadığı ortaya çıkmıştır
·
Daha önce BDE yoluyla
eğitim almış katılımcıların WTE’lere daha sıcak baktığı ve daha rahat uyum sağladığı
belirlenmiştir
Web tabanlı bir eğitimin
hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken en önemli nokta hatalı www geliştirme
stratejilerinin ve eğitim sitesinin kötü yönetiminin eğitim için hazırlanan ve
sunulan bilgilerden yararlanılamamasına yol açacağıdır. Bu bakımdan eğitim
malzemesinin hazırlanmasında uygun teknoloji kullanımı ve mümkün olduğunca
geniş tabanlı bir destek alınması son derece önemlidir. Eğitimde multimedya araçlarının kullanımı katılımcılar
tarafından konunun anlaşılması açısından önem taşıyacaktır. Ancak eğitim malzemesi
içerisinde yer alan görüntü ve video kliplerin, ses dosyalarının internet
üzerinden hızlı transferini sağlayan formata çevrilmesi, eğitim malzemesindeki
dosya büyüklüğünün en düşük hızlı ağlarda bile kullanıcı tarafından minimum
bekleme yaratacak şekilde ulaştırılabilmesinin sağlanması gerekliliği gözardı
edilmemelidir. Bu bakımdan görüntü çözünürlüğü, görüntüdeki renk sayısı,
görüntünün süresi, görüntünün boyutları ve ses kalitesi önemli faktörler olarak
ortaya çıkmaktadır. Kısaca eğitim malzemesini hazırlarken dikkat edilmesi
gereken bir diğer konuda internet ağları üzerinden transfer edilen dosya
büyüklüğüdür.
Bu
tür bir eğitimde kuşkusuz dikkat edilmesi gereken bir diğer önemli konu,
eğitimin fiziksel ve sosyal yönleri göz ardı etmemektedir. Eğitim için
kullanılan her araç, eğitim amaçlarına uygun olmalı ve eğitimin içeriğine
ilişkin dokumantasyon katılımcılara
önceden verilmiş olmalıdır. Eğitimi daha çekici ve çok yönlü yapabilmek için
teknolojinin kullanımının avantajları tartışılmamakla birlikte, eğitimde
teknolojinin kullanımına dikkat etmek de gerekmektedir. Özellikle eğitimin
yönlendirileceği hedef kitle göz önünde bulundurulmalı ve eğitim yapısı ve
içeriği buna göre şekillendirilmelidir. Ayrıca unutmamak gerekir ki, teknoloji
hiçbir zaman pedagojik sorunları çözmeye yeterli olamayacaktır. Yani bir
anlamda zaman zaman eğitimin yöneltileceği hedef kitleye bağlı olarak, yüz yüze
eğitimle desteklenmiş uzaktan eğitim modelleri mekandan ve zamandan tamamen
bağımsız eğitim modellerine göre daha avantajlı olabilecektir. Yine de
eğitimlerde digital TV, internet üzerinden eğitim ve diğer teknolojik kökenli
araçların kullanılması sağladığı yararları göz ardı etmek mümkün değildir.
Temelde dikkat edilmesi gereken konu eğitimcinin ve/veya eğitim programını
hazırlayan grubun katılımcıların gereksinimleri doğru belirlemesi ve bu
kapsamda hangi sorunu, hangi yolla çözebileceğini belirlemesidir.
4. BDT ve CBS Kavramları ve Eğitim Programının Kapsamı
Dünyanın birçok ülkesinde coğrafi bilgi sistemleri arazi planlamasından, tasarıma, pazarlamadan, polisiye olaylara, ormancılıktan, belediye hizmetlerinin etkinleştirilmesine kadar çok geniş bir çerçevede kullanılan bir teknolojidir. Dünyada böylesi yaygın bir kullanım alanına sahip olan coğrafi bilgi sistemleri ülkemizde özellikle kamu kuruluşlarında yeterince etkin ve yaygın olarak kullanılamamaktadır. Bunun en temel sebeplerinden birisi kuşkusuz bu kapsamda çalışacak personele yeterli eğitimin verilememesidir. Bilgisayar destekli tasarım konusunda durum biraz daha farklıdır. Bu teknoloji ülkemizde yaygın kullanım alanına sahip olmakla birlikte, çoğunlukla bu konuda üretim yapan kişiler belli bir eğitim almamış oldukları ve kendi ilgileri ve çabalarıyla teknolojiye entegre olmaya çalıştıkları için yazılımlardan yeterince etkin sonuç alınamaktadır. Bu bakımdan ülkemizde coğrafi bilgi sistemleri ve bilgisayar destekli tasarım teknolojisine son derece önemli yatırım yapılmakla birlikte teknoloji eğitim noksanlığı nedeniyle yeterince etkin olarak kullanılamamaktadır. Dolayısıyla ülkemizde özellikle bu konularda görev alabilecek, teknolojinin uyarlanmasını ve üretime yönelik olarak çözüm üretilmesini sağlayabilecek nitelikli eleman sayısı son derece azdır.
Ülkemizde kamu kuruluşlarındaki ve özel sektördeki
personelin eğitilmesi ve uygulamaya yönelik bu personele gerekli tecrübe
kazandırılması sonucu teknoloji etkin olarak kullanılabilecek ve her yıl
milyonlarca dolar yatırım yapılan bu sistemler etkin olarak
kullanılabilecektir. Ülkemizde Tarım Bakanlığı, Orman Bakanlığı, Turizm
Bakanlığı, Bayındırlık Bakanlığı, Tapu ve Kadastro, Vergi Daireleri, yerel
yönetimler, İller Bankası, Emniyet ve Sağlık Teşkilatına bağlı kurumlar,
itfaiye teşkilatları, üniversiteler, bunun yanı sıra özel teşebbüs içerisinde
benzer işleri yapan tüm kuruluşlar ve bunların ilgili tüm birimleri bu
eğitimden yararlanabileceklerdir. Ancak
bu tür bir eğitime potansiyel katılımcı sayısının çok fazla olması nedeneyle
tümüyle mekana ve zamana bağlı olarak gerçekleştirilebilmesi pek mümkün
değildir. Bu bakımdan bu eğitim için uzaktan eğitimle entegre edilmiş bir
eğitim modeli öngörülmelidir. Ayrıca bu kararın
verilmesinde eğitime ilgi gösterecek kişilerin genellikle kamu kuruluşlarından
ve özel sektörden gelecek olması ve bu
nedenle mekana ve zamana bağlı bir eğitim programına katılmalarının işlerinin
aksaması nedeniyle güç olması, bunun yanı sıra farklı şehirlerde yoğunlaşan CBS
aktivitelerini yürütecek kişilerin tek bir merkezde yapılacak eğitime
katılabilmeleri için, konaklama masraflarının azaltılması amacı etkili
olmuştur.
Eğitim sisteminde yeniden yapılanmanın
ortaya çıkardığı gereklilikler doğrultusunda ortaya konulan bu eğitim modeli
için ders hazırlamada gerekli araçları şu şekilde sıralamak mümkündür.
·
Yazılım,
·
Donanım,
·
İnsan gücü.
Bu eğitim modelinin dört temel aşaması
olacaktır:
·
Tasarım,
·
Geliştirme,
·
Test,
·
Eğitime katılan kişilerin görüşleri doğrultusunda yenileme
Bu eğitim programında internet, bilgi aktarma, arama ve geliştirme aracı olarak kullanılacaktırr. Web sayfalarında ses ve görüntü araçlarına, etkileşimli araçlara (sohbet, video konferans vb.) haberleşme araçlarına (e-posta, liste, haber grupları) ve diğer web sayfalarına bağlara yer verilecektir ve eğitim malzemesi, diğer pek çok kaynağa bağlar içeren web sayfaları olarak hazırlanacaktır. Eğitim materyali download edilebilir eksersiz verilerini içerecek, ayrıca yazılımların eğitim süresince kullanılabilecek download edilebilir deneme sürümleri de yer alacaktır Katılımcılar için online sınavlar bulunacak, destek ve referans materyalleri, online tartışma forumları, web üzerinden erişilebilecek bir kütüphanesi, online seminerler, canlı chat, katılımcıların oluşturabileceği ilgi-sektör tabanlı gruplar, yine katılımcıların oluşturacağı ve katılabileceği chat odaları yer alacaktır. Web’de eğitimciler arasında elektronik bir topluluk yaratmak, elektronik konferans programı, elektronik tartışma forumları gibi internet ile eğitimin avantajları sınıftaki işbirliği ve iletişimin günün her anında kullanılabilmesini sağlayacaktadır. Elektronik ortamda nereden ulaşılabileceği refere edilen makaleler okunacak, ödevler internette öğrenciler tarafından yayınlanabilecek ve böylece karşılıklı etkileşimin her an kurulabilmesi sağlanacaktır.
Gerçekleştirilecek eğitime ilgi
gösterecek kişilerin genellikle kamu kuruluşlarından ve özel sektörden gelecek
olması nedeniyle mekana ve zamana bağlı bir eğitim programına katılmaları
işlerinin aksamasına yol açacak bu nedenle eğitime ilgi ve katılım düşecek,
bunun yanı sıra farklı şehirlerde yoğunlaşan bilgisayar destekli tasarım ve
planlama aktivitelerini yürütecek kişilerin tek bir merkezde yapılacak eğitime
katılabilmeleri için, konaklama masraflarının fazla olması geleneksel bir
eğitim şeklinin yürütülmesi konusunda bir diğer önemli handikap olarak ortaya
çıkacaktır. Eğitimin web tabanlı olarak gerçekleştirilmesi sayesinde bu
sorunlar büyük ölçüde aşılabilecektir.
Web tabanlı gerçekleştirilecek bu
eğitim programı yardımıyla mümkün olduğunca çok kişinin eğitim alması sağlacak
ve kamu kuruluşları, özel sektör ve üniversitelerde çalışan personelin
bilgisayar destekli tasarım ve planlama konusunda eğitmesi ve böylece konuya
ilişkin olarak dağıtıcı firmalar tarafından karşılanması mümkün gözükmeyen
eğitim açığının kapatılması olası hale gelebilecektir. Bunun yanı sıra konuyla
ilgili özel sektör – kamu kuruluşu – üniversiteler arasında teknolojinin
yaygınlaştırılması ve geliştirilmesi için altyapı da oluşturulmuş
olacaktır. Ayrıca Web tabanlı
gerçekleştirilecek bu eğitim programı yardımıyla mümkün olduğunca çok kişinin
eğitim alması sağlacak ve ülkemizde bilgisayar destekli planlama ve tasarım ile
ilgili Türkçe yayın eksiğinin giderilmesine katkı sağlamış olacağı gibi bu
konuda kullanılabilecek bir eğitim notu da hazırlanmış olacaktır.
Bakker, M.,ve ark., 1994. Integration of GIS in Regular
Education, An Example in The Environmental Sciences, EGIS Conference, Bildiri.
Çabuk, A.,2000. Coğrafi Bilgi Sistemleri Eğitimine İlişkin
Temel Çerçevenin Belirlenmesi, PMO Kongresi, Bildiri.
Çabuk, A.,ve ark.,
2000. Using Hypothetical Models as a GIS Training Material For Planners, ESRI
European Conference, Bildiri.
Çetiner, H., ve ark., 1998. Internete Dayalı Uzaktan Eğitim
ve Çoklu Ortam Uygulamaları, INET Konferansı, Bildiri.
Keagan, D., 1998. Distance Education, World First Choise for
Learning.
Mc Manus, T., 1995. Special Considerations for Designing Internet Based Education.